Ο Κροίσος και ο Σόλων (ή o πιο ευτυχισμένος άνθρωπος της γης)

Ο Ηρόδοτος μας διηγείται τον περίφημο διάλογο του Σόλωνα με τον Κροίσο για τον ‘ολβιώτατο’ των ανθρώπων.

Ο βασιλιάς της Λυδίας Κροίσος ήταν ξακουστός σε όλο τον αρχαίο κόσμο για τα αμύθητα πλούτη του. Από τους φόρους που του έδιναν οι ελληνικές αποικίες της Μικράς Ασίας και από τα χρυσωρυχεία του Πακτωλού ποταμού γινόταν όλο και πιο πλούσιος και πιο περήφανος για τα πλούτη του. Πίστευε μάλιστα ότι δεν υπήρχε πιο ευτυχισμένος άνθρωπος από αυτόν στον κόσμο.Κάποτε τον επισκέφτηκε ο Σόλων, ένας από τους σοφούς της αρχαιότητας, τον οποίο δέχτηκε πολύ φιλόξενα. Την τρίτη ή την τέταρτη ημέρα με διαταγή του Κροίσου οι υπηρέτες γύρισαν το Σόλωνα στους θησαυρούς και

ΣΟΛΩΝΟΣ ΝΟΜΟΙ

Ως συνέπεια βίαιης και μακροχρόνιας εξέγερσης των πολιτών ενάντια στους ευγενείς, ο Σόλων κλήθηκε κοινή συναινέσει των αντιμαχόμενων μερών[1], το 594/3 π.Χ. με έκτακτη διαδικασία να νομοθετήσει και για το έργο αυτό εξοπλίστηκε με έκτακτες εξουσίες. Εκείνο το έτος εξελέγη άρχων από το δήμο της Αθήνας και όχι από τον Άρειο Πάγο, όπως προέβλεπε το αθηναϊκό πολίτευμα της εποχής. Του δόθηκαν οι έκτακτες εξουσίες του διαλλακτού, δηλ. του μεσολαβητή, του συμφιλιωτή, και του νομοθέτου, τις οποίες διατήρησε και μετά το τέλος της ετήσιας αρχοντείας του. Οι νόμοι που θέσπισε δημοσιεύτηκαν ίσως το 592 π.Χ.

Τα νομοθετικά μέτρα του Σόλωνα ήταν πολύ τολμηρά, αλλά και δραστικά και αντικατοπτρίζουν το μέγεθος της κρίσης που κλήθηκαν να θεραπεύσουν. Βασίζονταν στην

Σόλων: Υποθήκη προς τους Αθηναίους

Η πόλη μας  ποτέ δεν θα χαθεί σύμφωνα με τη θέληση

και τη διάθεση του Δία και των μακαρίων αθανάτων θεών.

Γιατί μια τόσο μεγαλόψυχη προστάτιδα, κόρη πατέρα ισχυρού, η Παλλάδα Αθηνά, έχει τα χέρια της απλωμένα  πάω από την πόλη.

Αλλά μόνοι τους οι πολίτες θέλουν να καταστρέφουν

τη μεγάλη πόλη με τις απερισκεψίες τους, παρασυρμένοι από φιλοχρηματία, και ο άδικος νους των αρχόντων του λαού. Είναι επόμενο γι’ αυτούς εξαιτίας της μεγάλης αλαζονείας να πάθουν πολλά κακά...

Γιατί δεν ξέρουν να συγκρατούν την πλεονεξία και να απολαμβάνουν τα στρωμένα ευφρόσυνα συμπόσια με κοσμιότητα...

.........

πλουτίζουν παρασυρμένοι σε άδικες πράξεις

.........

ΥΠΟΘΗΚΗ ΠΡΟΣ ΑΘΗΝΑΙΟΥΣ - ΣΟΛΩΝ

Η πόλη μας  ποτέ δεν θα χαθεί σύμφωνα με τη θέληση

και τη διάθεση του Δία και των μακαρίων αθανάτων θεών.

Γιατί μια τόσο μεγαλόψυχη προστάτιδα, κόρη πατέρα ισχυρού,

η Παλλάδα Αθηνά, έχει τα χέρια της απλωμένα  πάω από την πόλη.

Αλλά μόνοι τους οι πολίτες θέλουν να καταστρέφουν

τη μεγάλη πόλη με τις απερισκεψίες τους, παρασρμένοι από φιλοχρηματία,

και ο άδικος νους των αρχόντων του λαού. Είναι επόμενο γι’ αυτούς

εξαιτίας της μεγάλης αλαζονείας να πάθουν πολλά κακά.

Γιατί δεν ξέρουν να συγκρατούν την πλεονεξία και να απολαμβάνουν

τα στρωμένα ευφρόσυνα συμπόσια με κοσμιότητα...

.........

πλουτίζουν παρασυρμένοι σε άδικες πράξεις

.........

και, χωρίς να λογαριάζουν ούτε τα ιερά κτήματα ούτε και τα περιουσιακά στοιχεία του δημοσίου,

κλέβουν με αρπακτικές διαθέσεις άλλος από δω και άλλος από κει

και δεν σέβονται τους ιερούς θεσμούς της Δίκης,

η οποία, μολονότι σιωπά, γνωρίζει αυτά, που γίνονται και θα γίνονται και τα παρελθόντα,

και με τον χρόνο συνήθως έρχεται οπωσδήποτε, για να επιβάλλει τιμωρία.

Αυτό φθάνει κιόλας ως αναπόφευκτη  συμφορά για όλη την πόλη,

και καταλήγει συνήθως αυτή πολύ γρήγορα σε ατιμωτική δουλεία,

που προκαλεί εμφύλια σύγκρουση και αφυπνίζει τον κοιμώμενο πόλεμο,

ο οποίος συνήθως οδηγεί στον θάνατο πολλούς στο άνθος της ηλικίας τους.

Γιατί εξαιτίας των εχθρών πολύ γρήγορα η πολυαγαπημένη πόλη

κατατρύχεται από πολιτικές ενώσεις, αγαπητές στους αδικοπραγούντες.

Αυτές οι συμφορές  περιφέρονται στην πόλη.

Κι από τους φτωχούς

πολλοί φεύγουν σε ξένη χώρα,

πουλημένοι και δεμένοι με εξευτελιστικά δεσμά,

και υπομένουν με καταναγκασμό τις μισητές συνέπειες της δουλείας.

..........

Έτσι μια δημόσια συμφορά μεταβαίνει στο σπίτι του κάθε πολίτη ξεχωριστά.

Και οι αύλειες θύρες δεν μπορούν πια να τη συγκρατήσουν,

αλλά αυτή συνήθως πηδά πάνω από τον περίβολο και βρίσκει οπωσδήποτε

κάποιον, ακόμα κι αν, προσπαθώντας αυτός να αποφύγει το κακό, καταφεύγει στο βάθος των δωματίων.

Αυτά με προτρέπει η ψυχή μου να διδάξω στους Αθηναίους,

ότι η κακή διοίκηση προκαλεί πάρα πολλές συμφορές  στην πόλη.

Ενώ η χρηστή διοίκηση όλα τα αναδεικνύει ταιριαστά  και αρμονικά,

και συγχρόνως δένει με χειροπέδες  τους αδικοπραγούντες.

Τις τραχύτητες της εξομαλύνει, παύει την πλεονεξία, ταπεινώνει την αλαζονεία,

ξηραίνει τα άνθη της άτης, μόλις αυτά εμφανισθούν,

επανορθώνει στρεψοδικίες και καταπραϋνει πράξεις αλαζονείας, παύει την εμφύλια έριδα.

Παύει την οργή από την ολέθρια έριδα και είναι κάτω απ’ αυτήν

τα πάντα στους ανθρώπους αρμονικά και συνετά.

Αρχαίο Κείμενο

Ημέτερη δε πόλις κατά μεν Διός ούποτ’ ολείται

αίσαν και μακάρων θεών φρένας αθανάτων.

Τοίη γαρ μεγάθυμος επίσκοπος οβριμοπάτρη

Παλλάς Αθηναίη χείρας ύπερθεν έχει.

Αυτοί δε φθείρειν  μεγάλην πόλιν αφραδίηισιν

αστοί βούλονται χρήμασι πειθόμενοι,

δήμου  θ’ ηγεμόνων  άδικος νόος.  οίσιν  ετοίμον

ύβριος εκ μεγάλης άλγεα πολλά παθείν.

ου γαρ επίστανται κατέχειν κόρον ουδέ παρούσας

ευφροσύνας κοσμείν διαιτός εν ησυχίηι

......

πλουτέουσιν δ’ αδίκοις έργμασι πειθόμενοι

..........

ούθ’ ιερών κτεάνων ούτε τι δημοσίων

φειδόμενοι κλέπτουσιν αφαρπαγήι  άλλοθεν άλλος,

ουδέ φυλάσσονται σεμνά Δίκης θέμεθλα,

ή σιγώσα σύνοιδε τα γιγνόμενα προ τ’ εόντα,

τώι δε χρόνωι πάντως ήλθ’ αποτεισομένη,

τούτ’ ήδη πάσηι πόλει έρχεται έλκος άφυκτον,

ες δε κακήν ταχέως ήλυθε δουλωσύνην,

ή στάσιν έμφυλον πόλεμόν θ’ εύδοντ’ επεγείρει,

ός πολλών ερατήν ώλεσεν ηλικίην.

Εκ  γαρ δυσμενέων ταχέως πολυήρατον άστυ

τρύχεται εν συνόδοις τοις αδικέουσι φίλους.

Ταύτα μεν εν δήμωι στρέφεται κακά.

Των δε πενιχρών

ικνέονται πολλοί γαίαν ες αλλοδαπήν

πραθέντες δεσμοίσί  τ’ αεικελίοισι δεθέντες

κα κακά δουλωσύνης στυγνά φέρουσι βίαι

.......

ούτω δημόσιον κακόν έρχεται οίκαδ’ εκάστωι,

αύλειοι δ’ έτ’ έχειν ουκ εθέλουσι θύραι,

υψηλόν δ’ υπέρ έρκος υπέρθυρεν, εύρε δε πάντως,

ει και τις φεύγων  εν μυχώι ήι θαλάμου.

Ταύτα διδάξαι θυμός Αθηναίοις με κελεύει,

ως κακά πλείστα πόλει Δυσνομίη παρέχει.

Ευνομίη δ’ εύκοσμα  και άρτια  πάντ’ αποφαίνει,

και θαμά τοις αδίκοις αμφιτίθησι πέδας.

Τραχέα λειαίνει, παύει κόρον, ύβριν αμαυροί,

αυαίνει δ’ άτης άνθεα φυόμενα,

ευθύνει δε δίκας  σκολιάς, υπερήφανά τ’ έργα

πραύνει.  Παύει δ’ έργα διχοστασίης,

Παύει δ’ αργαλέης έριδος χόλον, έστι δ’ υπ’ αυτής

πάντα κατ’ ανθρώπους άρτια και πινυτά.

Η διδακτική ιστορία του σοφού Σόλωνος προς όφελος του “κλινικά νεκρού” νεο-Έλληνα

"Ελληνική Αναγέννηση" - Άρθρο του "Ορφέα" Με λύπη μου παρατηρώ μουδιασμένα κορμιά να περπατούν στους δρόμους, πονεμένα μυαλά ανθρώπων που βαθιά μέσα τους γνωρίζουν ότι ευθύνονται κυρίως οι ίδιοι για ό,τι έγινε σε αυτή τη χώρα. Οι ζωές τους άλλαξαν προς το χειρότερο και δεν μπορούν να ηρεμίσουν. Παρασύρθηκαν, ναι. Ξεγελάστηκα, ναι. Τα προηγούμενα χρόνια ζητούσαν περισσότερα απ’ ό,τι πραγματικά χρειάζονταν, ναι. Στο τέλος όμως, κάνοντας τον απολογισμό, συνειδητοποιούν ότι κακώς έκλεισαν τα αυτιά τους σε πολλούς που μάταια προσπάθησαν να τους συνετίσουν. Κάπου, στη μέση της διαδρομής προς την ευτυχία, χάθηκαν, λοξοδρόμησαν και τελικά έφτασαν σε αδιέξοδο. Αυτή τη στιγμή, οδηγούνται προς τη λήθη και τη σύνθλιψη πράξεων και ιδεών χιλιετηρίδων. Το αντιλαμβάνονται, αλλά οι ρίζες της αναβλητικότητας έχουν αγκαλιάσει τα σωθικά τους. Μετανιωμένοι, που δεν άκουσαν τον ανώνυμο «σοφό», ως άλλο Σόλωνα, να τους προειδοποιεί για τις μελλοντικές περιπέτειες στις οποίες οδηγούν τη χώρα, καθώς ενδιαφέρονταν μόνο για την εκπλήρωση των ιδιοτελών τους σκοπών, ζητούν παρηγοριά από την πραγματική πνευματική ηγεσία του έθνους Μίκης Θεοδωράκης, Χρήστος Γιανναράς, Ελένη Γλυκατζή, Νεοκλής Σαρρής, Σαράντος Καργάκος, κ.α. στο ρόλο του αρχαίου Έλληνα σοφού. Ιδού λοιπόν, τι μας διδάσκει το παρακάτω περιστατικό που διαδραματίστηκε στην αρχαία Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ. Η διδακτική ιστορία του Σόλωνος Μας πληροφορεί ο Διογένης Λαέρτιος (Οι επτά σοφοί – Βίοι Φιλοσόφων, εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ), ότι «μόλις ο Σόλων οσφράνθηκε τα σχέδια του Πεισίστρατου (ετοιμαζόταν να καταλύσει τη δημοκρατία και να κυβερνήσει τυραννικά), έκανε ό,τι μπορούσε για να εμποδίσει την πραγματοποίησή τους. Όρμησε δηλαδή μια μέρα στη συνέλευση του λαού κρατώντας δόρυ και ασπίδα και τους προειδοποίησε για τις δόλιες προθέσεις του Πεισίστρατου. Επιπλέον, δήλωσε ότι είναι πρόθυμος να σταθεί βοηθός της πόλης, λέγοντας τα εξής: “Αθηναίοι, από άλλους σας είμαι σοφότερος και από άλλους πιο γενναίος. Σοφότερος από αυτούς που δεν αντιλαμβάνονται την απάτη του Πεισίστρατου και πιο γενναίος από αυτούς που, ενώ ξέρουν, σιωπούν από φόβο”. Και τα μέλη της βουλής που ήταν με το μέρος του Πεισίστρατου, έλεγαν πως ο Σόλων είναι τρελός, εξού και τα λόγια του». Στη συνέχεια ο Σόλων έγραψε τους παρακάτω στίχους: “Λίγος καιρός και θα φανερωθεί στους συμπολίτες μου η τρέλα μου, μόλις θα λάμψει καθαρή η αλήθεια” «Όταν ο Πεισίστρατος πήρε τη δύναμη στα χέρια του», συνεχίζει ο Διογένης Λαέρτιος, «ο Σόλων, μη μπορώντας πια να πείσει το λαό, πήγε και άφησε τα όπλα του μπροστά στο οίκημα του στρατηγού λέγοντας : ”Πατρίδα μου, σε βοήθησα με λόγια και έργα” και αμέσως απέπλευσε για την Αίγυπτο και την Κύπρο απ’ όπου επισκέφθηκε τον Κροίσο. (...) Όταν έμαθε ότι ο Πεισίστρατος ήταν ήδη τύραννος, έγραψε στους Αθηναίους τα εξής: “Από δική σας δειλία κι αμυαλιά σας χτυπούν οι φουρτούνες ˙ όχι μομφές στους θεούς ˙ δεν είναι φταίχτες ˙ εσείς οι ίδιοι αρματώσατε τούτους εδώ και τρανέψατε τόσο ˙ έτσι, απ’ αυτά, στην πικρή πέσατε τώρα σκλαβιά ˙ ίδια αλεπού πονηρά περπατάει ο καθένας σας χώρια, μα όλοι σαν πάτε μαζί, τότε σας πιάνει αμυαλιά ˙ οι γαλιφιές σας πλανεύουν, και δίνετε πίστη στα λόγια, όμως καμία προσοχή στα έργα δεν δίνετε εσείς” Η τελευταία επιστολή του αρχαίου σοφού θα μπορούσε να ήταν γραμμένη από τα χέρια όλων εκείνων που χαρακτηρίστηκαν «ιδιόρρυθμοι», «συμπαθητικοί», «τρελοί», «γραφικοί» και «ρομαντικοί», γεννημένοι σε μια παλιότερη εποχή. Εκείνων, που είχαν πιο καθαρό ορίζοντα ορατότητας σε σχέση με αυτό της «μάζας». Συμπερασματικά, ο σύγχρονος Έλληνας πρέπει να αντιληφθεί ότι στο DNA του έχει το «μικρόβιο» να αποκρούει τον ρεαλισμό. Του αρέσει να πέφτει θύμα λαοπλάνων. Με λίγα λόγια, έχει το μεγαλύτερο «κακό» που θα μπορούσε να έχει άνθρωπος. Παράλληλα όμως, έχει στο DNA του και το μεγαλύτερο «καλό», την αντίδραση, η οποία θα εκδηλωθεί όταν θα ολοκληρωθεί η πράξη του εξευτελισμού και της εξαθλίωσής του. Ο νεο-Έλληνας βρίσκεται ένα βήμα πριν «στριμωχτεί» στη γωνιά, μια ανάσα πριν αισθανθεί τη δική του αναπνοή να γυρίζει στο πρόσωπό του, καθώς αυτό θα «κολλάει» στον παγωμένο τοίχο της δικής του αναβλητικότητας. Στην πλάτη του βρίσκονται ήδη τα βάρη εκείνων που άδικα φωνάζουν συνεχώς από τα ΜΜΕ ότι «τα λεφτά τα φάγαμε όλοι μαζί και έτσι πρέπει όλοι να πληρώσουμε το τίμημα». Πίσω του στέκονται λιμοκοντόροι με έφεση στο να ασελγούν συστηματικά πάνω στα ανήμπορα να αντισταθούν, μίζερα κορμιά, διότι επί χρόνια ταΐζουν τα μυαλά τους με κενές προσδοκίες. Αυτός ο νεο-Έλληνας όμως, ΠΡΕΠΕΙ να αντιδράσει. ΠΡΕΠΕΙ να γυρίσει το πρόσωπό του και να αντικρύσει τον εχθρό κατάματα. Και δεν του το ζητά ο οποιοσδήποτε. Στην πραγματικότητα, δεν του το ζητά κανείς. Το χρωστάει στον εαυτό του. Οφείλει στον εαυτό του την εξιλέωση. Είναι ανάγκη λοιπόν, να καταφέρει να γνωρίσει τα λάθη του (περί επιτεύγματος πρόκειται), να αφουγκραστεί τους παλμούς της καρδιάς του και να πάρει αποφάσεις. Αποφάσεις αντίθετες σε αυτές που αναμένουν οι δήμιοί του. ΠΡΕΠΕΙ να διαψεύσει τις φήμες περί του... κλινικά νεκρού νεο-Έλληνα. ΠΗΓΗ : Ελληνική Αναγέννηση

Μαθήματα δημοκρατίας από τον Σόλωνα

Της Πολυβιας Παραρα*

Ενας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, ο Σόλωνας ο Αθηναίος, ποιητής, νομοθέτης, μεταρρυθμιστής, κλήθηκε ως διαλλακτής να συμβιβάσει τους άπληστους δυνατούς με τους υποδουλωμένους σε αυτούς από τα χρέη συμπολίτες του, προκειμένου να αποφευχθεί πολιτική ανατροπή. Σε ένα από τα ποιητικά πολιτικά κείμενά του, που το ονομάζουμε η «Ελεγεία της Πόλης», περιγράφει τα δεινά που απειλούν με αφανισμό την πόλη του, λόγω της κακοδιοίκησής της, και προτείνει τον δρόμο της Ευνομίας.Νομίζω ότι είναι χρήσιμο στην περίοδο οικονομικής κρίσης που διανύουμε και της κρίσης της μέχρι τώρα λογικής του πολιτικού συστήματος, να ανατρέξουμε στη λιτή αλήθεια των λόγων του Σόλωνα και ας αναλογιστεί ο καθένας μας τις ευθύνες που του αναλογούν, ευθύνες που κατά τη γνώμη μου επιμερίζονται ανάλογα με τη δύναμη και την εξουσία που ο κάθε πολίτης αυτής της χώρας διαθέτει.
Γιατί η πόλη του Σόλωνα έφτασε σε πολιτικό αδιέξοδο; Επειδή: «οι ίδιοι οι πολίτες, για χάρη του πλούτου, είναι πρόθυμοι να καταστρέψουν αυτή τη μεγάλη πόλη από αφροσύνη. Αδικο είναι το μυαλό των ηγετών του απλού λαού και από την ύβρη τους μεγάλα κακά θα πάθουν. Γιατί δεν ξέρουν πού να σταματούν και να χαίρονται ήσυχα με φρόνηση την καλή τους ζωή, αλλά πλουτίζουν πεπεισμένοι για άνομα έργα.
Και κλέβουν αριστερά και δεξιά χωρίς σεβασμό σε ιερά ή δημόσια κτήματα. Και δεν φοβούνται τις σεμνές αρχές της Δίκης, που, και ας σιωπά, όλα τα ξέρει, τωρινά και περασμένα, και που θα ’ρθει ο καιρός και θα τους εκδικηθεί». Και ποιος είναι ο κίνδυνος για την πόλη; Συνεχίζει: «Αυτή είναι μια αναπόφευκτη πληγή πάραυτα για κάθε πόλη και εξελίσσεται σε μία υποδούλωση, η οποία φέρνει εμφύλια σύγκρουση και πόλεμο που σιγοβράζει».
Μπροστά σε αυτό το ενδεχόμενο, οι άπληστοι δυνατοί της εποχής του Σόλωνα συνειδητοποίησαν ότι η εξαθλίωση των πολιτών υπονομεύει και την ίδια τους την ύπαρξη. Ετσι αποδέχτηκαν, μεταξύ άλλων, να κάνουν και οικονομικές παραχωρήσεις, αποδεχόμενοι τη ρύθμιση της «σεισάχθειας» του Σόλωνα για παραγραφή των χρεών των υποδουλωμένων σε αυτούς συμπολιτών τους και την κατάργηση της πρακτικής της υποθήκης «επί σώμασι», δηλαδή υποθήκης της φυσικής και πολιτικής ελευθερίας των πολιτών για τη λήψη του χρηματικού δανείου.
Στο παραπάνω ιστορικό παράδειγμα, για την ελληνική κοινωνία που δοκιμάζεται σήμερα νομίζω ότι οι αναλογίες είναι έκδηλες του πού μπορεί να οδηγήσει το κοινωνικό σύνολο η απληστία των δυνατών, με τη φοροδιαφυγή, την κατάχρηση του δημοσίου χρήματος και την κακοδιαχείριση. Εχει υπονομευθεί η ίδια η χώρα και οι πολίτες της. Νομίζω πως δεν υπάρχει πολίτης σε αυτή τη χώρα που κάνει ότι δεν καταλαβαίνει γιατί φτάσαμε σε αυτό το τέλμα και τι πρέπει να γίνει για να βγούμε από αυτό.
Η κοινωνία των πολιτών οφείλει να έχει ως οδηγό το αυτονόητο, δηλαδή να διεκδικήσει να είναι μια χώρα Ευνομίας, γιατί όπως καταλήγει ο ποιητής/διαλλακτής: «η Ευνομία όλα τα εναρμονίζει τέλεια, δένει με αλυσίδες τους αδίκους, λειαίνει το τραχύ, σταματάει την αχορταγιά, ελέγχει την ύβρη, μαραίνει τους σπόρους του κακού, αποκαθιστά στρεψοδικίες, σταματάει το διχασμό και τη σύγκρουση, και από αυτήν όλα αρμονικά και γνωστικά για τους ανθρώπους είναι». 
Στο σημείο που έχουμε φτάσει, είναι νομίζω χρήσιμο να συναισθανθούμε την αυτονόητη αξία της Ευνομίας και πού οδήγησε τη χώρα η Δυσνομία με την ευρεία έννοια της κακής διακυβέρνησης, ώστε να προχωρήσουμε στην ποιοτική αλλαγή του πολιτικού γίγνεσθαι και σε μια κοινωνία αξιών.
* Η κ. Πολυβία Παραρά είναι διδάκτωρ Ελληνικών Σπουδών, επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Georgetown της Ουάσιγκτον.

kathimerini

ΠΗΓΗ: Ινφογνώμων Πολιτικά