ΑΡΧΑΙΑ ΦΘΙΑ : Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΦΑΡΣΑΛΟΥ(ΦΑΡΣΑΛΑ)

ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΦΑΡΣΑΛΩΝ

Η ΦΑΡΣΑΛΟΣ ΚΑΙ ΦΘΙΑ
ΝΙΚΟΛΑΟΥ Μ. ΒΕΡΔΕΛΗ
’Αρχαιολόγου
•
Εις τήν θέσιν, δπου εύρίσκεται σήμερον κωμόπολις
των Φαρσάλων, ήτο εγκατεστημένη κατά τήν παλαιάν
έποχήν καί ομώνυμος πόλις Φάρσαλος, τής όποιας τά
τείχη ξεχωρίζουν άκόμη καί τώρα επιβλητικά έπί τοΰ υψώματος εις τό βάθος τής σημερινής κωμοπόλεως. θέσις
της εις τό άνατολικόν άκρον τής θεσσαλικής πεδιάδος καί
εις τό μέσον περίπου τής όδοΰ, πού ήνωνε τήν Κεντρ.
Ελλάδα μέ τήν Μακεδονίαν, ύπήρξεν αιτία νά καταστή
αυτή έπανειλημμένως κατά τήν αρχαιότητα θέατρον πολεμικών συγκρούσεων, μία των όποιων, σπουδαιοτέρα,
ήτο έκείνη μεταξύ τοΰ Καίσαρος καί τοΰ Πομπη'ΐου, τό
48 π.Χ. Άλλ’ τοιαύτη άκριβώς θέσις της τής προσεπόρισεν, έξ άλλου, καί ικανήν ευημερίαν, ώστε νά άποβή
μία των σπουδαιοτέρων πόλεων τής περιοχής καί νά συναγωνίζεται μέ αξιώσεις τάς δύο άλλας σημαντικός πόλεις τής Θεσσαλίας, τήν Λάρισαν καί τάς Φεράς.

ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΤΑΝ ΤΟ ΑΝΑΚΤΟΡΟ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ; Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΤΑΙΑΣ.

   

    

Ποια ήταν η ακριβής περιοχή  της επικράτειας του Αχιλλέως;

Ποια η ακριβής θέση της έδρας 

της επικράτειάς του;

Προσπάθεια προσέγγισης και επίλυσης του θέματος

 Ιανουάριος 2019

Δημήτριος  Γ  Κοίλιαρης

Κλασσικός Φιλόλογος – Επίτιμος Λυκειάρχης

Η ανά χείρας εργασία αφιερώνεται στους αποφοίτους 1977-78 του Λυκείου Δομοκού, γόνους της ευάνδρου και ενδόξου Φθίας, τους οποίους, κατά τη μακρά καθηγεσία και λυκειαρχία μου, διέκρινα και ιδιαιτέρως αγάπησα για το λαμπρό ήθος και την επιμέλειά τους.

 

Αναγκαία προλογική διασάφηση-παραδοχή

          Στο περιθώριο της ανά χείρας σύντομης, πλην, περιεκτικής εργασίας, της οποίας σκοπός και επιδίωξη είναι η παύση και διάλυση της αοριστίας και της συγχύσεως εν σχέσει με την περιοχή και την έδρα της επικράτειας του υπάτου των ομηρικών ηρώων και ο εντοπισμός τους κατόπιν συνοπτικής αλλά εμπεριστατωμένης μελέτης ολίγων αποσπασμάτων των ομηρικών, κυρίως, επών, στο περιθώριο, επαναλαμβάνω, της εργασίας αυτής προκύπτει, μεταξύ των άλλων, και τούτο το βασικό στοιχείο: Όντως η Τρωική εκστρατεία την αυγή, την ανατολή του 12ου π.Χ. αιώνος είχε στόχο τη διάνοιξη εμπορικού δρόμου προς την Προποντίδα και τον Εύξεινο πόντο, την οποία παλαιότερα οι Αργοναύτες δεν είχαν κατορθώσει, και φυσικά προς τη δυτική Μικρά Ασία, περιοχή την οποία ήλεγχαν, περιφρουρούσαν και υπερασπίζονταν οι Τρώες.

ΦΘΙΑ - ΕΛΛΑΣ - ΣΠΕΡΧΕΙΟΣ . ΤΑ ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ

 

Ευθύμης Αδάμης - Ευθυμίου Τάκης - Κανέλλος Βασίλης 
Φθία η πατρίδα του Αχιλλέα

 Στο κεφάλαιο αυτό θα επεξεργαστούμε γεωγραφικά στοιχεία, που παραθέτει ο Όμηρος,   ώστε με γεωγραφικά δεδομένα να ορίσουμε το βασίλειο του Αχιλλέα. Ξεκινώντας από το ερώτημα πώς χρησιμοποιείται ο όρος Φθία, παρατηρούμε ότι η λέξη αυτή είναι γνωστή στον ελληνικό χώρο πριν τον Όμηρο, που την παραλαμβάνει από την παλαιότερη παράδοση και έχει χρησιμοποιηθεί με πολλαπλή σημασία, ήτοι μύθοι- τοπωνύμια- πρόσωπα.

Φθία ονομαζόταν μια νύμφη που με τον Απόλλωνα απέκτησε τρεις γιους, το Δώρο, το Λαόδοκο και τον Πολυποίτη.

Φθία ονομαζόταν η κόρη του βασιλιά της Θήβας Αμφίονα και της Νιόβης, που σκότωσε η Άρτεμη.

Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΛΕΣ ΣΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΓΥΡΩ ΠΕΡΙΟΧΗ

 

Ευθύμης Αδάμης - Ευθυμίου Τάκης - Κανέλλος Βασίλης 

Η γεωγραφία της ομηρικής και ιστορικής αρχαιότητας

 

Επειδή η προσπάθειά μας περιλαμβάνει παρατηρήσεις ιστορικού και γεωγραφικού χαρακτήρα θα επιχειρήσουμε, με την παράθεση γεωγραφικών πληροφοριών και τοπογραφικών δεδομένων, να ανασυστήσουμε την  εικόνα της ομηρικής γεωγραφίας, η οποία, πράγματι, αποτελεί ένα ακανθώδες και αινιγματικό ζήτημα. Πολλές φορές αρχαιολόγοι και ιστορικοί διαφώνησαν για την αξιοπιστία του Ομήρου. Είναι γεγονός ότι τα ομηρικά έπη, συνειδητά ή όχι, αγνοούν σημαντικά στοιχεία της πολιτικής γεωγραφίας του ελλαδικού χώρου, αφού αγνοούν γνωστά ονόματα από την ιστορική αρχαιότητα, όπως π.χ. Θεσσαλία, Λάρισα, Λάρισα Κρεμαστή, Φάρσαλος κ.ά. Όμως, είναι επίσης αξιοπρόσεκτο, ότι οι Έλληνες της ιστορικής αρχαιότητας, από την πλευρά τους, αγνοούσαν τη θέση ενός εξαιρετικά μεγάλου αριθμού ομηρικών τοπωνυμίων, π.χ. ο Ελαιώνας, η πατρίδα του Φοίνικα, ή το Δουλίχι και η Ιθάκη του Οδυσσέα. Κατά την αρχαιότητα, πολλά τοπωνύμια, που η δόξα τους οφείλονταν στα έπη, τα διεκδικούσαν πολλοί ταυτόχρονα και άσχετοι μεταξύ τους τόποι. Έτσι, τρεις Πύλοι, διεκδικούσαν τη δόξα και το όνομα της πρωτεύουσας του Νέστορα, ενώ το ίδιο συνέβαινε και με τα ομηρικά ονόματα των πόλεων της πατρίδας του Αχιλλέα, αφού οι μνηστήρες των ονομασιών ήταν πολλοί.

 

Ο Αχιλλέας και η γενιά του μέσα από τους μύθους.

 

Ευθύμης Αδάμης - Ευθυμίου Τάκης - Κανέλλος Βασίλης 

Το όνομα του κεντρικού ήρωα της Ιλιάδας είναι Αχιλλεύς. 

Η ετυμολόγηση της λέξης δημιουργεί πολλές περιπλοκές. Κατά μία εκδοχή προέρχεται από τη λέξη «άχος-εος» (=λύπη, θλίψη) από όπου προέρχεται και το ρήμα αχεύω- αχέω= στενάζω, θλίβομαι, εξ ου και Αχέρων ποταμός. Άλλη εκδοχή σχετίζει τη λέξη Αχιλλεύς με πολλά γνωστά ελληνικά υδρωνύμια: Αχελώος, Ίναχος, Αχάμης, (ίσως και Σπερχειός)… αφού όλα αυτά έχουν στενή σχέση με τη λέξη «Αχαιός», που χρησιμοποιούνταν  και ως υδρωνύμιο.

ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟ ΤΟ ΝΕΟ ΕΤΟΣ

 ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΤΟ ΝΕΟ ΕΤΟΣ ΝΑ ΦΕΡΕΙ ΣΤΟΥΣ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ,ΥΓΕΙΑ ,ΕΥΤΥΧΙΑ ,ΑΓΑΠΗ  ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ!!!

Που βρίσκεται η ομηρική Φθία του Αχιλλέα;

 Η  κοιλάδα  του  Σπερχειού  και  η  ομηρική Φθία
 Γράφει  ο  Αδάμης Ευθύμιος
Το  ερώτημα  που  έχουν  ν’ αντιμετωπίσουν  όλοι  οι  αρχαιολόγοι  που  έρχονται  σ’  επαφή  με  τα  ευρήματα  της  κοιλάδας του Σπερχειού  είναι  ένα :
«Με  ποιο  μυκηναϊκό  βασίλειο  θα  μπορούσε  να  ταυτιστεί η  κοιλάδα  του  ποταμού  Σπερχειού;»
«Είναι  βάσιμο  να  υποθέσουμε  ότι  η  ομηρική Φθία  θα  μπορούσε  να  βρίσκεται  εκεί;»
Σήμερα  αποτελεί  αναντίρρητο  γεγονός  ότι  η  κοιλάδα  του  Σπερχειού ποταμού  έχει  άμεση  σχέση  με  την  ελληνική  προϊστορία .
Η  έρευνα  της  περιοχής,  η  αυτοψία  των  χώρων   αλλά  και  αρκετές  φιλολογικές  παρατηρήσεις  υποστηρίζουν  την  εκδοχή  πως  πράγματι  η  πατρίδα  του  ομηρικού  Αχιλλέα  μπορεί  να  τοποθετηθεί  στην  κοιλάδα  του  Σπερχειού :

Κυριακός Πιττάκης, ο πρώτος αυτοδίδακτος Έλληνας αρχαιολόγος

 

(Εικ.: Χριστίνα Κωνσταντάκη)

Ήταν ένας τοίχος. Για την ακρίβεια, ήταν Ο τοίχος. Άγγιζε τον νότιο τοίχο της Ακρόπολης, στο Θησείο, και δεν ήταν από πέτρες, καλά-καλά ούτε κι από λείο μάρμαρο. Τον συνέθεταν γλυπτά και χαράγματα χριστιανικών μνημείων! Τον «έχτισε» ο πρώτος Έλληνας αρχαιολόγος περί τα μέσα του 19ου αι. για να σώσει ό,τι είχε απομείνει από τις ορδές των κατακτητών Οθωμανών και των ξένων επισκεπτών της Αθήνας, που έφευγαν με αρκετά αρχαία «ενθύμια» στις αποσκευές τους.

Η Αθήνα «γεννά» τον Κυριακό Πιττάκη και η Ελλάδα αποκτά τον πρώτο αρχαιολόγο της – Έτσι ξεκινούν όλα…

Ο Κυριακός Πιττάκης γεννιέται στου Ψυρρή το 1798, λίγο πριν ανατείλει ο αιώνας της απελευθέρωσης από τους Οθωμανούς. Η οικογένειά του είναι μία από τις μετρημένες αυτής της εποχής στην Αθήνα (ο Καμπούρογλου τις καταγράφει ονομαστικά σε 20 όλες κι όλες σελίδες). Μαθαίνει τα πρώτα γράμματα πλάι στον αξιότερο των Παλαμάδων, Ιωάννη, δάσκαλο με εξαιρετική πείρα, καθώς έχει διδάξει στη Μεγάλη Σχολή του Γένους και στο ελληνικό γυμνάσιο της Οδησσού.

O άγνωστος ναός της Αθηνάς στο Πρασιδάκι Τριφυλίας (φώτο + βίντεο)

 

20 λεπτά περίπου απο την πόλη της Ζαχάρως  και ΒΔ του χωριού Πρασιδάκι στη θέση γνωστή και ως Ελληνικό ή Λενικό εντοπίστηκε μετά τα μέσα του 20ου αι. ένας περίπτερος ναός, κτισμένος στην επίπεδη κορυφή ενός χαμηλού λόφου ύψους 270 μ.

Το 1971 ο Γιαλούρης επισημαίνει τα ορατά λείψανα κοντά στο Πρασιδάκι ενός μνημειακού δωρικού ναού, «πιθανώτατα ύστερων κλασσικών χρόνων», που είχε εντοπιστεί από τον Cooper, αλλά ουσιαστικά ήταν άγνωστος ως τότε στην έρευνα. Ο ναός ήταν καλυμμένος με επίχωση, στην οποία υπήρχε πυκνή βλάστηση. Τα διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη στην περιοχή του ναού φαίνεται ότι προέρχονται από λαθρανασκαφές σύμφωνα με πληροφορίες κατοίκων του χωριού.

Το 1997 σε ανασκαφική έρευνα βρέθηκε  σε απόσταση περίπου 30 μ. από το ναό ένα τμήμα χάλκινης φιάλης με εγχάρακτη αναθηματική επιγραφή στην άνω επιφάνεια του χείλους. Η επιγραφή «Ἀθάναι Ἀγορίοι Ἀριουντίας ἀνέθεκε» χρονολογείται στα τέλη του -6ου αι. και είναι γραμμένη πιθανότατα στο ηλειακό αλφάβητο με κάποιες αποκλίσεις. Σύμφωνα με την ερευνα πιστοποιείται η απόδοση του ναού στην Αθηνά και η θέση του σε σχέση με την αγορά της πόλης εξαιτίας της επίκλησης που φέρει η θεά.

Το αρχαίο Λέπρεο και ο Ναός της Δήμητρας.(ΦΩΤΟ + ΒΙΝΤΕΟ)

 

Το αρχαίο Λέπρεον είναι ένας από τους σπουδαιότερους και πιό εντυπωσιακούς αρχαιολογικούς χώρους της Τριφυλίας. Ήταν χτισμένο σε στρατηγικό σημείο αφού είχε τον έλεγχο των χερσαίων οδών που οδηγούσαν από την Μεσσηνία προς την Ηλεία και από το Ιόνιο προς την Αρκαδία.
Το Λέπρεο κατοικήθηκε από την Νεολιθική εποχή, ενώ έχει βρεθεί και μερικώς ανασκαφεί ακρόπολη της Πρωτοελλαδικής εποχής. Σε κοντινή απόσταση υπάρχει η εντυπωσιακή ακρόπολη των ιστορικών χρόνων όπου υπάρχουν τα ερείπια του Ναού της Δήμητρας.

 

Το Λέπρεο βρίσκεται στα νότια της Κάτω Φιγαλείας, 15 χλμ απο την Ζαχαρω και 5 χιλ. από το Θολό. Η ακρόπολη του αρχαίου Λεπρέου βρίσκεται πάνω απο ομώνυμο χωριό στις τελευταίες απολήξεις του όρους Μίνθη, βορείως του ποταμού Νέδα.

OXI . Η Μάχη της Ελλάδας (28 Οκτωβρίου 1940-1 Ιουνίου 1941)

O άγνωστος Ναός της Αθηνάς Μακίστου (φώτο + βίντεο)

Κοντά στο χωριό Σκιλλουντία (πρώην Μάζι)  στην περιοχή των Κρεστένων της Ηλείας σε ένα πευκόφυτο λόφο με υψόμετρο 354 μέτρων υπάρχουν τα λιγοστά ερείπια ενός δωρικού ναού . Από την έρευνα προέκυψε ότι ο ναός ήταν αφιερωμένος στη Θεά Αθηνά και ότι η αρχαία πόλη στην οποία ανήκε ήταν η Μάκιστος, μία από τις πόλεις που ίδρυσαν στην Τριφυλία οι Μινύες , καθώς σε ανασκαφή του 1978 με 1981 βρέθηκε ψήφισμα του κοινού των Τριφυλίων, της εποχής της ανεξαρτησίας των Τριφυλιακών πόλεων, 400 έως 367 π.Χ, γραμμένο σε χάλκινη επιγραφή, στο οποίο αναφέρεται το όνομα της Θεάς Αθηνάς και ορισμένα πρόσωπα, τα οποία γίνονται πολίτες της Μακίστου.